Əvvəlcə: sistemə giriş
Root parolunu sıfırlama
5/5RHEL 10: varReboot et, GRUB menyusunda e bas, linux ilə başlayan sətrin sonuna rd.break əlavə et və Ctrl+x bas.
mount -o remount,rw /sysroot
chroot /sysroot
passwd root
touch /.autorelabel
exit
exitYoxla: relabel bitəndən sonra sistem özü yenidən açılır. Yeni parolla konsoldan daxil ol.
Faylda: File 22 və Nov 09 rescue sətrini seçməyi deyir, Nov 15 isə ikinci sətri. Sətrin nömrəsini əzbərləmə, öz sistemində sına. touch /.autorelabel unudulsa, SELinux girişə mane ola bilər.
Şəbəkə və hostname
5/5RHEL 10: varhostnamectl set-hostname node1.lab.example.com
nmcli con show
nmcli con mod "Wired connection 1" \
ipv4.addresses 172.25.250.11/24 \
ipv4.gateway 172.25.250.254 \
ipv4.dns 172.25.250.254 \
ipv4.dns-search lab.example.com \
ipv4.method manual \
connection.autoconnect yes
nmcli con up "Wired connection 1"Yoxla: ip -br a, ip route, cat /etc/resolv.conf, hostnamectl
Faylda: File 22-də bash exec və connect.autoconnet səhvdir. Düzgünü exec bash və connection.autoconnect-dur.
Repo (hər iki node-da)
5/5RHEL 10: varFaylı yarat: /etc/yum.repos.d/rhel.repo
[BaseOS]
name=BaseOS
baseurl=http://content.example.com/rhel9/x86_64/dvd/BaseOS
enabled=1
gpgcheck=0
[AppStream]
name=AppStream
baseurl=http://content.example.com/rhel9/x86_64/dvd/AppStream
enabled=1
gpgcheck=0Yoxla: dnf clean all, dnf repolist, dnf info httpd
Faylda: File 22-dəki yum update tapşırıqda istənmir, bütün sistemi yeniləyib vaxt apara bilər. Bəzi fayllarda URL rhel8.0 və rhel8.2-dir. Tapşırıqda GPG açarı verilibsə, gpgcheck=1 və gpgkey= yaz.
Yaddaş: səhvi ən baha başa gələn hissə
Swap bölməsi
5/5RHEL 10: varfdisk daxilində ardıcıllıq: n, ölçü üçün +715M, sonra t və tip kodu, sonda w. MBR (DOS) diskdə swap kodu 82-dir. GPT diskdə tip nömrələri fdisk versiyasına görə dəyişir. Ona görə nömrə yerinə swap adını yaz və ya siyahıya L ilə bax.
lsblk
fdisk /dev/vdb
udevadm settle
mkswap /dev/vdb2
blkid /dev/vdb2
echo 'UUID=<blkid-dəki-uuid> none swap defaults 0 0' >> /etc/fstab
systemctl daemon-reload
swapon -aYoxla: swapon --show, free -m
Faylda: Bir neçə cavab mount -a yazır, amma swap-ı swapon -a aktiv edir. Mövcud swap-a toxunma.
LVM yaratma və daimi mount
5/5RHEL 10: varHesab: LV ölçüsü = extent sayı × PE ölçüsü. Məsələn, 50 × 16 MiB = 800 MiB. Bölməni metadata üçün bir az böyük et, məsələn +1G. MBR (DOS) diskdə LVM kodu 8e-dir. GPT diskdə nömrə yerinə lvm adını yaz, çünki nömrələr fdisk versiyasına görə dəyişir.
fdisk /dev/vdb
udevadm settle
pvcreate /dev/vdb3
vgcreate -s 16M wgroup /dev/vdb3
lvcreate -n wshare -l 50 wgroup
mkfs.ext3 /dev/wgroup/wshare
mkdir -p /mnt/wshare
echo '/dev/wgroup/wshare /mnt/wshare ext3 defaults 0 0' >> /etc/fstab
systemctl daemon-reload
mount -aYoxla: df -hT /mnt/wshare, vgdisplay wgroup | grep "PE Size", lvdisplay /dev/wgroup/wshare | grep "Current LE"
Faylda: File 22-də vgcreate -s 50M datastore əmrində PV yoxdur, 16 extent tələbi ilə 50M dəyəri də qarışıq verilib. Tapşırıqda extent sayını və PE ölçüsünü ayrı-ayrı oxu. Rəsmi RHEL 10 siyahısı UUID və ya label ilə mount-u ayrıca yazır, ona görə UUID ilə də məşq et.
LVM ölçüsünü dəyişmə
5/5RHEL 10: var# əvvəlcə vəziyyətə bax
lvs; vgs; df -hT
# fayl sistemi ilə birlikdə böyüt (XFS və ext üçün işləyir)
lvextend -r -L 250M /dev/myvg/mylv
# extent ilə
lvextend -r -l 20 /dev/myvg/mylv
# VG-də yer yoxdursa
pvcreate /dev/vdb4
vgextend myvg /dev/vdb4Yoxla: lvs, df -hT. Məlumat yerindədirmi, onu da yoxla. Aralıq verilibsə (200–300 MB), ortasını seç.
Faylda: File 22 və Nov 15 yalnız resize2fs göstərir, bu XFS-də işləmir. XFS üçün xfs_growfs lazımdır, ən asanı isə -r-dir. XFS kiçildilə bilməz.
Tuned profili
5/5RHEL 10: vardnf install -y tuned
systemctl enable --now tuned
tuned-adm recommend
tuned-adm profile <recommend-in-göstərdiyi-profil>Yoxla: tuned-adm active, tuned-adm verify
Faylda: File 22 virtual-host, digərləri virtual-guest yazır. Profili əzbərləmə, recommend nəticəsini qur.
Autofs (NFS home qovluğu)
5/5RHEL 10: vardnf install -y autofs nfs-utils
getent passwd ldapuser1
# /etc/auto.master.d/guests.autofs
/home/guests /etc/auto.guests
# /etc/auto.guests
* -rw,sync,fstype=nfs4 classroom.example.com:/home/guests/&
systemctl enable --now autofs
systemctl restart autofsYoxla: su - ldapuser1, pwd, df -hT ., touch sinaq
Faylda: Nov 15-də -fstype=rw,nfs,vers=4.0 səhvdir. File 22-də /etc/auto.mount.d/ yazılıb, düzgünü /etc/auto.master.d/-dir. Nov 15-dəki chmod 777 /home/guests da lazım deyil.
Təhlükəsizlik və xidmətlər
Veb server: port 82 və SELinux
5/5RHEL 10: vargrep ^Listen /etc/httpd/conf/httpd.conf
semanage port -l | grep http_port_t
semanage port -a -t http_port_t -p tcp 82
ls -Z /var/www/html
restorecon -Rv /var/www/html
firewall-cmd --permanent --add-port=82/tcp
firewall-cmd --reload
systemctl enable httpd
systemctl restart httpdYoxla: başqa maşından curl http://node1.lab.example.com:82. Səhv varsa: journalctl -u httpd, ausearch -m avc -ts recent
Faylda: File 23 (Nov 15) semange və httpd_port_t yazır. Tip adı http_port_t-dir. Nov 09-dakı <VirtualHost> bloku tapşırıqda istənmir. semanage port -a port artıq təyin olunub deyə xəta versə, -m işlət.
İstifadəçi, qrup, UID
5/5RHEL 10: vargroupadd sysadmin
useradd -G sysadmin harry
useradd -G sysadmin natasha
useradd -s /sbin/nologin sarah
useradd -u 1545 john
for u in harry natasha sarah john; do echo 'parol' | passwd --stdin "$u"; done
# mövcud istifadəçini qrupa əlavə etmək
usermod -aG sysadmin harryYoxla: id harry, id -u john, getent passwd sarah
Faylda: File 23 (Nov 15) sualda sysadms, cavabda sysadmin yazır. Qrup adını tapşırıqdan olduğu kimi köçür. usermod -G-də -a-nı unutma, yoxsa əvvəlki əlavə qruplar silinir.
Birgə iş qovluğu (SGID)
5/5RHEL 10: dolayımkdir -p /shared/sysadmin
chgrp sysadmin /shared/sysadmin
chmod 2770 /shared/sysadminYoxla: ls -ld /shared/sysadmin nəticəsi drwxrws--- olmalıdır. su - harry -c 'touch /shared/sysadmin/f', sonra ls -l /shared/sysadmin/f
Cron
5/5RHEL 10: varƏmr: crontab -e -u natasha. Sıra: dəqiqə, saat, ayın günü, ay, həftənin günü.
*/3 * * * * logger "EX200 running" # hər 3 dəqiqədən bir
23 14 * * * logger "EX200 in progress" # hər gün 14:23
30 17 * * * logger "EX200 in progress" # hər gün 17:30
0 14 */2 * * echo "Hello cron working" # hər 2 gündən bir 14:00Yoxla: crontab -l -u natasha, journalctl -t natasha -n 5, systemctl is-enabled crond
Faylda: File 22 sualda logger istəyir, cavabda isə echo yazır. Tapşırıqdakı əmri dəqiq işlət.
NTP (chrony)
5/5RHEL 10: var/etc/chrony.conf faylında mövcud pool və ya server sətrini # ilə bağla və bunu əlavə et:
server classroom.example.com iburstsystemctl enable chronyd
systemctl restart chronyd
timedatectl set-ntp trueYoxla: chronyc sources -v, timedatectl
Fayllar və mətn
find ilə kopyalama və grep
5/5RHEL 10: varmkdir -p /root/find.user
find / -user sarah -type f -not -path '/proc/*' -exec cp -p {} /root/find.user/ \; 2>/dev/null
grep ich /usr/share/dict/words > /root/linesYoxla: ls -la /root/find.user, wc -l /root/lines
Faylda: File 22 qovluğu locatefile adı ilə yaradır, amma natashafiles-a kopyalayır. Hədəf yolu tapşırıqdakı ilə eyni olmalıdır. Ən sonda \; mütləqdir.
Tar arxivi
5/5RHEL 10: vartar -czf /root/backup.tar.gz /usr/local # gzip
tar -cjf /root/backup.tar.bz2 /usr/local # bzip2
tar -cJf /root/backup.tar.xz /usr/local # xzYoxla: file /root/backup.tar.gz, tar -tf /root/backup.tar.gz | head
Faylda: File 23 (Nov 15) gzip üçün -cjf və mövcud olmayan gzip2 paketini yazır. gzip üçün z, bzip2 üçün j, xz üçün J işlət. bzip2 yoxdursa, dnf install -y bzip2.
find skripti
3/5RHEL 10: varFayl: /usr/local/bin/newsearch
#!/bin/bash
mkdir -p /root/findfiles
find /usr/bin -type f -size +30k -size -50k -perm -4000 -exec cp -p {} /root/findfiles/ \;chmod 755 /usr/local/bin/newsearch
newsearch
ls -l /root/findfilesFaylda: File 23-də -exec yoxdur. Nov 09-dakı -size -1M yalnız boş faylları tapır, çünki find ölçünü vahidə yuxarı yuvarlaqlaşdırır. "1 MB-dan kiçik" üçün -size -1024k yaz. SUID -perm -4000, SGID -perm -2000-dir.
Parol müddəti
3/5RHEL 10: var# YENİ istifadəçilər: /etc/login.defs
PASS_MAX_DAYS 20
PASS_WARN_AGE 3
# MÖVCUD istifadəçilər
chage -M 20 -W 3 harryYoxla: chage -l harry
Faylda: Fayllar bu ikisini qarışdırır. login.defs mövcud istifadəçilərə təsir etmir, chage isə yeni istifadəçilərə. Tapşırıqda "new users" yoxsa "all users" yazıldığını oxu.
umask
2/5RHEL 10: varHesab: umask-dakı bitlər bağlanır: fayl 666-dan, qovluq 777-dən başlayır. umask 277 verir: fayl -r-------- (400), qovluq dr-x------ (500). Sadə çıxma bəzən yanlış nəticə verir: umask 033-də fayl 633 yox, 644 olur.
# bir istifadəçi üçün
echo 'umask 277' >> /home/natasha/.bashrc
# hamı üçün
echo 'umask 033' > /etc/profile.d/custom-umask.shYoxla: su - natasha -c umask, sonra yeni fayl və qovluq yaradıb ls -ld ilə bax.
Sudo (parolsuz)
2/5RHEL 10: dolayıƏmr: visudo -f /etc/sudoers.d/admin
%admin ALL=(ALL) NOPASSWD: ALL # qrup üçün
harry ALL=(ALL) NOPASSWD: ALL # bir istifadəçi üçünYoxla: visudo -c, su - harry -c 'sudo -n id'
Faylda: File 22 NOPASSWD=ALL yazır, bu sintaksis səhvidir. Düzgünü NOPASSWD: ALL-dur.
Login mesajı
2/5RHEL 10: dolayıecho 'echo "Mesaj mətni"' >> /home/alies/.bash_profile
# yalnız bir istifadəçiyə mesaj verən skriptdə
#!/bin/bash
if [ "$(id -un)" = "tom" ]; then
echo "Mesaj mətni"
fiYoxla: su - alies
Faylda: File 23-dəki if[`id -u` -eq 1002 ] işləmir, if-dən sonra boşluq lazımdır. Tapşırığın dəqiq nə istədiyini oxu.
ACL
1/5RHEL 10: dolayıcp /etc/fstab /var/tmp/fstab
chown harry:harry /var/tmp/fstab
chmod 644 /var/tmp/fstab
setfacl -m u:saara:rw- /var/tmp/fstab
setfacl -m u:natasha:--- /var/tmp/fstabYoxla: getfacl /var/tmp/fstab
Konteynerlər: yalnız RHEL 9 imtahanı üçün
Rootless konteyner və systemd
4/5RHEL 10: yoxKonteyner istifadəçisinə su ilə yox, ssh ilə keç, yoxsa systemctl --user işləməyə bilər.
# root olaraq
loginctl enable-linger alth
mkdir -p /opt/files /opt/processed
chown alth:alth /opt/files /opt/processed
ssh alth@localhost
# alth olaraq
wget http://domain.exam.com/rhel9/Containerfile
podman build -t monitor .
podman run -d --name ascii2pdf \
-v /opt/files:/opt/incoming:Z \
-v /opt/processed:/opt/outgoing:Z \
localhost/monitor
mkdir -p ~/.config/systemd/user
cd ~/.config/systemd/user
podman generate systemd --name ascii2pdf --files --new
podman stop ascii2pdf
podman rm ascii2pdf
systemctl --user daemon-reload
systemctl --user enable --now container-ascii2pdf.serviceYoxla: reboot-dan sonra ssh alth@localhost, podman ps, systemctl --user status container-ascii2pdf, loginctl show-user alth | grep Linger. Sonra /opt/files-a mətn faylı qoyub nəticəyə bax.
Faylda: File 22 və Nov 09 podman generate system yazır, Nov 09 həm də ~/.config/system/user. File 22-də podman built var. File 23 /opt/proc əvəzinə ~/opt/proc işlədir və loginctl enable linger yazır. Həcmlərdə :Z-ni unutma.
RHEL 10-da olan, bu fayllarda çatışmayan mövzular
Fayllarda az olan rəsmi mövzular
RHEL 10: var| Mövzu | Əsas əmrlər |
|---|---|
| Flatpak | flatpak remote-add --if-not-exists ad URL, flatpak remotes, flatpak install ad app.id, flatpak list, flatpak uninstall app.id |
| Systemd timer | x.service və x.timer yarat, timer-də OnCalendar=*-*-* 14:23:00, sonra systemctl enable --now x.timer, systemctl list-timers |
| IPv6 | nmcli con mod "ad" ipv6.addresses 2001:db8::10/64 ipv6.gateway 2001:db8::1 ipv6.method manual |
| SSH açarı | ssh-keygen, ssh-copy-id user@host |
| Jurnalları saxlama | /etc/systemd/journald.conf faylında Storage=persistent, sonra systemctl restart systemd-journald |
| SELinux rejimi | getenforce, setenforce 1, daimi üçün /etc/selinux/config |
| SELinux kontekst | semanage fcontext -a -t httpd_sys_content_t '/web(/.*)?', restorecon -Rv /web, ls -Z, ps -eZ |
| SELinux boolean | getsebool -a, setsebool -P ad on |
| Boot target | systemctl set-default multi-user.target, systemctl isolate multi-user.target |
| Bootloader | grubby --update-kernel=ALL --args="arqument", grubby --info=ALL |
| VFAT və UUID | mkfs.vfat /dev/vdb5, blkid, fstab-da UUID=... |
| Proseslər | top, ps aux --sort=-%cpu, kill, nice, renice |
| Linklər | ln fayl hardlink, ln -s fayl symlink |
| Fayl köçürmə | scp, sftp |
Bu cədvəl Red Hat-in rəsmi EX200 mövzu siyahısına əsaslanır. İmtahandan əvvəl siyahının son halını yoxla.
İmtahan bitməzdən əvvəl
findmnt --verify
mount -a
swapon --show
systemctl rebootReboot-dan sonra mount-lara, xidmətlərə, şəbəkəyə, firewall qaydalarına və konteynerlərə yenidən bax. Red Hat dəyişikliklərin reboot-dan sonra da qalmasını tələb edir.
Diqqət: fstab-da səhv sistemi açılmaz edə bilər, ona görə hər dəyişiklikdən sonra findmnt --verify və mount -a işlət.